Mevduat ve faiz temelleri: vade, getiri ve ulaşılabilirlik
Güncellendi:
Faiz, paranın kullanım bedelidir: bankaya para emanet ettiğinizde bu emanetin karşılığını alırsınız, kredi çektiğinizde ise aynı bedeli siz ödersiniz. Mevduat hesabında bu kavramın etrafında birkaç sözcük döner. Onları tanımadan oran karşılaştırmak, kabuğu açmadan içindeki incinin boyunu tahmin etmeye benzer.
Sözlüğün çekirdeği
- Anapara
- Hesaba yatırdığınız ilk tutar. Faiz bu tutar üzerinden işler.
- Yıllık faiz oranı
- Bir yıl boyunca beklenen getirinin yüzdesel gösterimi. Vade bir yıldan kısaysa, oran gün sayısına bölünerek ve 365'le oranlanarak uygulanır.
- Vade
- Paranın hesapta kalacağı gün sayısı. Vade dolmadan para çekilirse, sözleşmede yazılı erken bozma koşulları devreye girebilir.
- Brüt ve net getiri
- Brüt, vergi kesintisinden önceki faiz tutarıdır; net ise stopaj düşüldükten sonra size kalan kısımdır.
- Stopaj
- Faiz gelirinden bankanın kaynağında kesip devlete yatırdığı vergi. Oranı mevzuata bağlıdır ve zaman içinde değişebilir.
- Bileşik getiri
- Kazanılan faizin anaparaya eklenip bir sonraki dönemde onun da faiz işlemesi.
Basit bir vade hesabı
Formül şöyledir: anapara çarpı yıllık oran çarpı gün sayısı bölü 365. Aşağıdaki değerler temsilidir; yıllık yüzde 40 oran ve yüzde 5 stopaj varsayılmıştır, gerçek tarifeyi göstermez. Anapara 100.000 TL'dir.
| Vade | Brüt faiz | Stopaj (örnek) | Net faiz |
|---|---|---|---|
| 32 gün | 3.506,85 TL | 175,34 TL | 3.331,51 TL |
| 92 gün | 10.082,19 TL | 504,11 TL | 9.578,08 TL |
| 181 gün | 19.835,62 TL | 991,78 TL | 18.843,84 TL |
Tabloda oranın sabit tutulması bilinçlidir: vade uzadıkça getirinin doğrusal büyüdüğünü görmek istedik. Gerçek hayatta uzun vadeye daha yüksek ya da daha düşük oran uygulanabilir; bu yüzden gün başına düşen getiriyi kıyaslamak, yalnızca yıllık orana bakmaktan daha sağlıklıdır.
Vade seçerken esneklik de bir maliyettir
Daha uzun vade çoğu zaman daha yüksek oran vaat eder, ancak karşılığında paraya erişimi kısıtlar. Bu nedenle tek bir soru sormak işe yarar: bu tutara önümüzdeki vade boyunca ihtiyacım olabilir mi? Cevap "belki" ise kısa vadeyi ya da vadesiz hesabı tercih etmek, biraz düşük getiriye razı olmak anlamına gelse de çoğu kez daha rahat bir seçimdir.
Bileşik getirinin etkisi
Temsili örnek: anapara 100.000 TL, yıllık yüzde 40, iki yıl ve vergi hesaba katılmıyor. Faiz her yıl çekilip harcanırsa iki yılın toplam getirisi 80.000 TL olur. Faiz anaparaya eklenip yeniden işlemeye bırakılırsa ilk yıl sonunda 140.000, ikinci yıl sonunda 196.000 TL elde edilir ve getiri 96.000 TL'ye çıkar. Aradaki 16.000 TL'lik fark, faizin faize işlemesinden gelir. Bunun karşılığında paranın uzun süre erişilmez kalabileceğini unutmamak gerekir.
Acil durum fonu: dokunulmayan tampon
Acil durum fonu, beklenmeyen bir gelir kesintisi ya da ani gider için ayrılmış, amacı büyümek değil hazır durmak olan paradır. Yaygın bir kural, aylık zorunlu giderin üç ila altı katını biriktirmektir; bu yalnızca bir başlangıç noktasıdır, iş güvenceniz ve bakmakla yükümlü olduğunuz kişi sayısı ölçüyü değiştirir.
- Fonu gündelik harcama hesabından ayrı bir hesapta tutmak, "nasılsa duruyor" düşüncesini azaltır.
- Önceliğiniz getiri değil erişim olmalıdır; vadesiz ya da kısa vadeli seçenekler bu yüzden öne çıkar.
- Fonu kullandığınızda, hedef tutarı yeniden tamamlamak için küçük bir aylık ödeme planlayın.
Mevduat sigortası kapsamı ve sınırı resmî kurumlarca belirlenir ve değişebilir; güncel bilgiyi ilgili kurumun duyurusundan doğrulayın. Bu sayfa genel bilgi içindir ve yatırım tavsiyesi değildir. Enflasyonun bu getirileri nasıl etkilediğini görmek için alım gücü sayfasına dönebilirsiniz.
18 yaş altındakiler için uygun değildir. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; herhangi bir platformu önermez.